Studiemiddag: Ecocide als internationaal misdrijf

Waar de eerste studiemiddag, in januari, ging over trends in de milieucriminaliteit, waaronder de strafrechtelijke aansprakelijkheid van bedrijven en hun leidinggevenden, richt deze tweede middag zich op wat het Internationaal Strafhof kan doen, vooral tegen politieke en militaire leiders die het milieu ernstige schade toebrengen. Hun functie ontheft hen volgens het Statuut nooit van strafrechtelijke aansprakelijkheid, en immuniteiten staan aan de rechtsmacht van het Strafhof niet in de weg.

Het Statuut noemt milieuschade maar één keer uitdrukkelijk: als oorlogsmisdrijf in een gewapend conflict tussen staten. Strafbaar is wie opzettelijk aanvalt terwijl hij weet dat dit omvangrijke, langdurige en ernstige schade aan het milieu veroorzaakt die duidelijk disproportioneel is ten opzichte van het verwachte militaire voordeel. Elders kan milieuschade wel het middel zijn waarmee een misdrijf wordt gepleegd, of het gevolg ervan: bij genocide en misdrijven tegen de menselijkheid net zo goed als bij andere oorlogsmisdrijven en agressie. Het Statuut beschermt daarmee vooral mensen, en het milieu meestal alleen indirect.

Een vijfde misdrijf?

Een internationaal panel van juristen, bijeengebracht door de Stop Ecocide Foundation, stelde daarom in 2021 voor ecocide als vijfde misdrijf aan het Statuut toe te voegen. Strafbaar zou zijn wie onrechtmatig of moedwillig handelt terwijl hij weet dat er een aanmerkelijke kans bestaat dat dat handelen ernstige milieuschade veroorzaakt die omvangrijk of langdurig is. Vanuatu, Fiji en Samoa dienden daartoe in 2024 een formeel voorstel in. Maar tot op heden is ecocide als vijfde misdrijf nog geen realiteit.

Wel publiceerde het Bureau van de Aanklager van het Strafhof in december 2025 de Policy on Addressing Environmental Damage Through the Rome Statute. Dit beleid, dat inmiddels ook uitgevoerd wordt, gaat best ver: het Bureau weegt ook schade aan de natuur zelf mee bij de vraag of een zaak ernstig genoeg is om aan het Strafhof voor te leggen, en bepleit dat de rechter de milieuschade betrekt bij de strafmaat en bij maatregelen om die te herstellen.
En intussen komen ook nationale wetgevers (Frankrijk en België) en de Europese Unie in beweging. Zo verplicht de EU-richtlijn milieucriminaliteit lidstaten gevallen die vergelijkbaar zijn met ecocide strafbaar te stellen. Zo verschuift het internationale en nationale strafrecht stap voor stap van een antropocentrisch naar een meer ecocentrisch perspectief.

Programma

Twee sprekers belichten deze ontwikkelingen vanuit de juridische praktijk. Kate Mackintosh, directeur van het Promise Institute for Human Rights (Europe) van UCLA Law, was vicevoorzitter van het panel van 2021 en is coauteur van het in juni 2026 verschenen Manual on Prosecuting International Environmental Crimes. Reinhold Gallmetzer, Appeals Counsel bij het Bureau van de Aanklager, werkte mee aan het beleidsdocument van 2025. Volgens dat beleid stelt het Bureau milieuschade vast aan de hand van de beste beschikbare wetenschappelijke kennis. Een derde spreker, Jetse Stoorvogel, hoogleraar Integrated Environmental Modelling bij de vakgroep Milieuwetenschappen van de Open Universiteit, brengt deze wetenschappelijke kennis in. Hij ontwikkelt modellen die laten zien hoe landgebruik en beheer doorwerken in de bodem en andere natuurlijke hulpbronnen. Zulke modellen kunnen bijdragen aan het opsporen en vaststellen van milieuschade, bijvoorbeeld door in kaart te brengen hoe grootschalige ontbossing doorwerkt in bodem en water. Ze kunnen ook helpen vragen te beantwoorden als: hoe ver reikt de schade, hoelang duurt het herstel, en was dat te voorzien? Stoorvogel laat zien welke voorspellingen deze modellen op basis van data kunnen doen.

Tijdens deze boeiende studiemiddag is er volop ruimte voor vragen en discussie, ook tijdens de afsluitende borrel. De middag is bedoeld voor studenten en alumni van de Open Universiteit, maar zeker ook voor andere belangstellenden.

Praktische informatie

Datum: vrijdag 27 november 2026
Tijd: 13.30-17.30 uur (inloop vanaf 13.15 uur)
Locatie: Open Universiteit Hub Den Haag
Voertaal: Engels

Aanmelden

Interesse om deel te nemen? Meld je dan gauw aan via het aanmeldformulier!

De studiemiddag is een initiatief van de Green Office OU, de AJV (studievereniging voor studenten en alumni van de Faculteit Rechtswetenschappen van de Open Universiteit) en het Expertisecentrum Milieucriminaliteit, een samenwerking van de Open Universiteit en het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR).